HỘI THẢO KHOA HỌC TRẦN NHÂN TÔNG VÀ DI SẢN VĂN HOÁ YÊN TỬ

BÀI PHÁT BIỂU CỦA

NHÀ VĂN ĐẶNG THỊ THANH HƯƠNG

PHÓ CHỦ NHIỆM UỶ BAN VĂN HOÁ, GIÁO DỤC,

THANH NIÊN, THIẾU NIÊN VÀ NHI ĐỒNG CỦA QUỐC HỘI

TẠI HỘI THẢO KHOA HỌC VỀ YÊN TỬ LẦN THỨ II

         Kính thưa ………..

         Kỳ hợp thứ 9 của Quốc hội khoá X đang tiếp tục, chúng tôi xin phép Quốc hội tranh thủ về dự Hội thảo khoa học, do đó chỉ dự một thời gian rất ngắn. Mong các đồng chí thông cảm.

         Chúng ta đều biết Quốc hội vừa thông qua Luật di sản văn hoá. Đó là một thành công rất lớn cho đất nước, nhất là đối với những người làm văn hoá. Luật di sản văn hoá kỳ này, ngoài những thành công khác có mấy điểm mới :

- Có một chương riêng về văn hoá phi tập thể, chứng tỏ sự nhận thức mới về vai trò, vị trí của bộ phận này trong văn hoá dân tộc.

- Luật qui định việc lập hồ sơ khoa học cho các di sản văn hoá phi vật thể tiêu biểu của quốc gia, đồng thời quy định các cấp có thẩm quyền lập hồ sơ khoa học di sản VHPVT. Đây là cơ sở pháp lý tạo nên tính khả thi cho việc bảo vệ và phát huy di sản VHPVT.    

          Và hội thảo của chúng ta được tổ chức ngay trong dịp này, lại với tư tưởng đề cao đúng mức di sản VHPVT là rất kịp thời và phù hợp với tinh thần mới của quốc hội. Xin nhiệt liệt hoan nghênh các đồng chí.

          Tôi biết, Dự án Yên Tử được mở đầu từ cuộc hợp thông qua Dự án tiện khả thi ngày 25 tháng 10 năm 1996 tại Hạ Long, do Phó thủ tướng Nguyễn Khánh chủ trì, người trình bày và bảo vệ dự án là đồng chí Phan Văn Nhật. Trước đây, tôi cũng được biết, đồng chí Hà Hiền, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh – người vốn đặc biệt quan tâm đến Yên tử đã chủ trì một cuộc hợp quan trọng với sự tham gia với nhiều ban, ngành có liên quan của tỉnh để nghe đồng chí Trần Chính, thành viên Ban soạn thảo Dự án trình bày Dự thảo Dự án Yên tử và cho ý kiến sửa chữa, bổ sung trước khi trình Thủ tướng chính phủ phê duyệt. Tại cuộc hợp thông qua dự án tiền khả thi, Phó Thủ tướng Nguyễn Khánh đã có ý kiến định hướng về việc giữ gìn và phát huy di sản văn hoá Yên tử : “Người ta quan tâm đến Yên tử không phải vì chúa to nhà lớn, kiến trúc đặc biệt. Cần phải phát huy bản sắc văn hoá Việt Nam, ý nghĩa lịch sử của Yên Tử, văn hoá Phật giáo Việt Nam; xây dựng Yên Tử cả phần vật the và phi vật thể, trong đó có phần hồn được nâng lên”

         Từ bấy đến nay đã được 5 năm, Dự án hiện bước vào nhiệm vụ trung tâm là các chùa tháp miếu mạo…. Và cảnh quan của chúng. Đã đến lúc chúng ta phải khẩn trương (vì đã muộn) cùng nhau nhìn nhận bản chất giá trị di sản văn hoá Yên Tử, tránh những sai lầm đáng tiếc vi phạm lịch sử, để lại cho con cháu một Yên Tử cải lương hoặc “đầu Ngô, mình Sở”.

         Tôi rất kính phục sự định danh mà cố giáo sư Phạm Huy Thông đã đưa ra cách đây 20 năm, trong Hội thảo lần thứ nhất về Yên Tử tháng 11 năm 1981 Yên Tử non thiêng. Yên Tử phải được nhận thức và tiếp cận như một giá trị văn hoá phức hợp tổng thể trong đó gắn bó với các mặt thiên nhiên và kiến trúc, lịch sử quá khứ của dân tộc và hiện tại, tôn giáo tín ngưỡng và đời thường….. Nguyên tắc này phải được quản xuyến trong tất cả các nhiệm vụ bảo tồn tôn tạo và phát huy. Bảo tồn tôn tạo mà chệch hướng thì phát huy cũng sai đường hoă5c bế tắc. Chúng ta không thể để lại một Yên Tử trơ trụi, không cây, không suối, không bậc đá quanh co; mà chỉ có kiến trúc tê tông chùa chiền loè loẹt và ray cáp. Người ta cũng không đến Yên Tử để tìm thấy những sôi động hiện đại, những cảm giác phiêu lưu mạo hiểm như ở Đầm Sen, Suối tiên v.v…….

         Trước hết xin nói về bảo tồn tôn tạo là công việc đang khởi động, riêng công việc phát huy sẽ được phát biểu về sau.

          Để giữ gìn và để lại cho đời sau một Yên Tử đích thực xứng đáng với bản chất và tầm vóc của nó, theo tôi phài tuân thủ các nguyên tắc có tính định hướng sau đây :

            - Phải nắm vững lịch sử, bao gồm lịch sử của thời nhà Trần với chiến công oanh liệt của dân tộc, lịch sử thời đại phục hưng văn hoá Lý – Trần, lịch sử ra đời phát triển và duy trì tiếp nối Trunh tâm Phật giáo Yên Tử từ thế kỷ 13 cho đến thời cận đại. Bản thân từng công trình cũng có lịch sử của nó, đối với những công trình lớn cần nắm vững lịch sử từ phát tích cho đến trùng tu, trên cơ sở đó xác định đúng diện mạo cơ bản, thời điểm trưởng thành nó.

             - Phải gắn bó giữa văn hoá vật thể và văn hoá phi vật thể. Đây là 2 mặt hữu cơ của một hiện tượng văn hoá không thể để chúng đối lập nhau. Hơn nữa văn tự thơ ca cổ, bi ký, kể cả truyền thuyết lịch sử… nếu tìm hiểu thận trọng sẽ tìm thấy định hướng chính xác cho việc trùng tu tôn tạo. Tìm kiếm văn hoá phi vật thể, điều tra khảo cổ học trước một bước sẽ tránh được những lầm lẫn lãng phí không đáng có. Vừa rồi, qua một vài va chạm, đào xới không đáng kể chúng ta đã tìm thấy khá nhiều hiện vật khảo cổ gồm đồ đá, đồ gốm, đồ sành, đồ gỗ… trong đó có nhiều hiện vật quí giúp chúng ta xác định thêm đặc điểm của Yên Tử đích thực. Vậy đừng vội khẳng định là không còn tư liệu nữa đề xây dựng võ đoán, chủ quan.

             - Phải gìn giữ thiên nhiên, bão đãm sự hài hoà giữa thiên nhiên và các công trình tạo tác của con người. Yên Tử là di tích lịch sử – văn hoá tiêu biểu thể hiện của ông cha về mối quan hệ giữa Trời và Đất. Con người. Nền công nghiệp cũ, từ phương Tây, đả phá nát bầu trời và mặt đất, nay mới kêu gọi bảo vệ môi trường sinh thái, thì từ nhiều thế kỷ trước ông cha ta đã xây dựng thành triết lý, thành nguyên lý ứng xử hài hoà các nhân tố trên. Việc giữ gìn thiên nhiên Yên Tử cũng cần tham khảo phương thức xử lý của tổ tiên về mối quan hệ giữa con người và hướng công trình xây dựng, hướng gió, triền núi, nước chảy, nước tụ, …..mà đã được huyền bí hoá thành thuyết phong thuỷ. Chúng ta chọn lấy những hạt nhân hợp lý của nó để đừng xử sự táo bạo một cách vội vàng đối với thiên nhiên.

           - Phải giữ gìn không gian văn hoá để người Việt Nam ở mọi chân trời có cơ hội hành hương về một cõi địa linh nhân kiệt. Để hun đúc tinh thần dân tộc, ông cha đã để lại Đền Hùng, Hoa Lư, Chùa Hương…. mỗi nơi một vẻ. Nhưng sẽ rất thiếu nếu thiếu Yên Tử. Nơi đây đang quyện lên hương khói thiêng liêng của một thời đại anh hùng, một lớp người anh hùng, anh hùng chiến trận va ah hùng văn hoá, những con người hiển Thánh. Hảy để cho con người Việt Nam khi về đây được như đến gần bên các Ngài, bày tỏ long biết ơn sâu nặng, và đón nhận ít sức mạnh anh linh của Đất Nước. Dòng người xưa nay về Yên Tử “để trọn đường tu” là với tâm niệm ấy. Xây dựng lại Yên Tử mà xoá sạch điều đó thì thật là đáng trách.

      Tất cả những điều nói đây không hoàn toàn mới mà đã được ghi rõ trong Dự án tiền khả thi, được thông qua ngày 25 tháng 10 năm 1996 đã nêu ở trên. Đó là một văn bản có tính pháp lý chỉ đạo công việc xây dựng khu di tích lịch sử văn hoá Yên Tử. Rất mong các đồng chí quan tâm.

           Cám ơn sự theo dõi của Hội thảo.

           Chúc Hội thảo thành công tốt đẹp.